نفس جوهر طبيعى است و بدين استناد عقيده دارند كه اين جوهر طبيعى باد ثور كالبد طبيعى معدوم مىشود چنين فرمايد : آنگاه كه نفس از زندان كالبد طبيعى مجرّد شد آنگاه عاقل و معقول مىشود و اين آغاز تجرّد نفس است كه از دو عالم و دو نشئه جدا شده چون واضح است كه براى نفس پيش از تجرّد از بدن مقاماتى است كه هر يك متناسب با مزاج معين سنوات زندگانى او از جنين ، طفوليت ، صبا ، مراهقت ، شباب تا كهولت وى مىباشد و اين مراتب تا مرگ و بعث نيز ادامه دارد ، بالجمله نفس و بدن در تحوّلات طبيعى با هم بسوى كمال در حركت‌اند امّا در ذات منفرد از يكديگريند الحاصل : انّ لكلّ طبيعة حركة جوهريّه ذاتية الى غاية ما و لها فى كلّ حدّ من حدود الانتقال مرتبة من الوجود يكون بحسبها فعلا و قوة ، فعلا بالقياس الى سابقها و قوة بالقياس الى لاحقها و كل موجود صار بالفعل شيئا فلا يمكن عوده الى حالة الّتى كانت فيها بالقوّة لانّ الحركات الطبيعية متوجّهة الى ما لها من الكمال فيمتنع ان يقع شيئى منها على وجه الانتكاس مخالفا للجرى الطبيعى فاذا تمهّد هذا فنقول : گفتار ديگر ملا صدرا در شواهد الربوبية : ص 516 حاشيه حاج ملا هادى ترجمتا حركت بمعنى خروج شىء از قوه بفعل است و اگر متحرّك حركت دائمى داشته باشد نياز به محرّكى غير از خود دارد اگر چه آن حركت بالقوه باشد و لذا : « كلّ متحرّك يحتاج الى ما يخرجه من القوة الى الفعل و هذا الخروج هو الحركة و الحركة امر وجودها خروج الشيء من القوة الى الفعل لا دفعة فقابلها امر بالقوّه بما هو بالقوّه » « و براى هر حركتى قابل و فاعل ضروريست و هر يك از اين دو جائز نيست كه تنها باشد زيرا يكى مكمّل مفيد و ديگرى مستفيد است » . براى هر جسم جوهرى صوريست كه از نظر هستى امرى سيّال است و « عندنا امر سيّال و من جهة كونها مبدا الحركة » فيض در اصول المعارف درين معنا گويد : حركت در اجسام امرى است ذاتا سيّال و متجدّد الحقيقة كه نه در دو زمان باقى و نه در دو لحظه استقرار دارد و اشاره به گفتار ملا صدرا چنين كرده : « و قد الهم استادنا صدر المحققين محمد بن ابراهيم الشيرازى طاب ثراه » .